مقاومت در برابر حجاب

 سميه سادات

مقاومت در برابر حجاب: درس هايی از يک انقلاب (Resisting the Veil: Reports from a Revolution) عنوان مقاله‌ای است که در بخش هنر و فرهنگ اولين شماره مجله کانادايی The Walrus به چاپ رسيده است.

نويسنده اين مقاله، خانم مارگارت آتوود (Margaret Atwood)، نويسنده و شاعر موفق کانادايی است. وی که ۶۴ سال سن دارد ، در طول بيش از سی سال نويسندگي‌اش، جوايز و مدارک افتخاری زيادی را کسب کرده است که تازه‌ترين آن، جايزه معتبر Booker Prize در سال ۲۰۰۰ برای رمان The Blind Assassin مي‌باشد. استعداد شگرف او در به تصوير کشيدن مشکلات جهانی سبب شده که آثار او به بيش از سی زبان دنيا از جمله فارسي، ژاپنی و ترکی ترجمه شوند. علاقه‌مندان به آثار وی همچنين يک گروه بين‌المللي متشکل از نخبگان، معلمان و دانش‌آموزان با نام وی تاسيس کرده‌اند.

خانم مارگارت آتوود در اين مقاله بر آن است که به بررسی سه کتاب اخير از سه نويسنده ى زن ايرانی بپردازد. اما برای آن که خواننده غربی بتواند فضای حاکم بر اين سه کتاب را بهتر درک کند، در ابتدا به دو نکته به عنوان پيش زمينه مي‌پردازد.

نخست آن که جهان غرب هيچ گاه تصوير درستی از خاورميانه در اختيار نداشته و همان اندک دانسته ها را نيز به مرور زمان از ياد برده است و تنها امروز پس از حادثه يازده سپتامبر، توجهش دوباره به خاورميانه معطوف شده است. ديگر آن که از آنجايی که هر سه کتاب در فضای تاريخ ايرانی نوشته شده‌اند، خواننده بايد بداند که گرچه ايران بخشی از جهان اسلام است، اما از جهاتی با ساير کشورهای اسلامی متفاوت است. در اين راستا، نويسنده نگاهی گذرا به تاريخ جهان اسلام از آن زمان که جهان اسلام مرکز تمدن جهان بود، تا بعدها که پيشرفت و مدرنيته در مقابله با سنت قلمداد شدند، مي‌اندازد و در نهايت به مرور کوتاهی از تاريخ معاصر ايران از زمان به کار آمدن رژيم پهلوی تا ظهور خمينی مي‌پردازد.

پس از اين دو مقدمه طولاني، به معرفی سه کتاب اخير نويسندگان زن ايرانی مي‌پردازد که همه درباره بازه تاريخی مشترکی - از حوالی انقلاب تا چند سال پس از انقلاب - نگاشته شده اند.

پرسپوليس:‌ حکايت يک کودکی (Persepolis: The Story of a Childhood) گرچه به ظاهر سرگذشت دختری از نوادگان آخرين شاه قاجار است که خود از جمله مبارزان عليه رژيم پهلوی بوده است، اما در حقيقت تصويری از زندگی يک خانواده در سالهای پيش و پس از انقلاب است.

لوليتا خوانی در تهران:‌ خاطرات در ميان کتاب ها (Reading Lolita in Tehran: A Memoir in Books)  نيز زندگينامه دختری است که پس از اتمام تحصيلات در رشته ادبيات غرب؛ برای تدريس به ايران برمی گردد. اين تدريس بعدها در گروه های خصوصی در منزل وی دنبال می شود و ادبيات غرب در عمل مظهری از چند صدايی مي‌شود که در جامعه تک آوای آن روز، وجود ندارد.

گرمابه (The Bathhouse) داستان زندگی يک زن از خاندانی سياسی است که به زندان می افتد، و در نهايت فرار مي‌کند. داستان نگاه نزديکی است از آنچه که در بند زنان زندان مي‌گذشته است.

به نظر نويسنده مقاله، هر سه کتاب حاوی نکات مشترکی درباره وضعيت زنان پس از انقلاب و برخورد غير منطقی حاکميت با روابط بين زن و مرد در جامعه است.

نويسنده در نهايت به اين برداشت کلی از سه کتاب می رسد که در ايران نيز، مانند برخی ديگر از کشورهای مسلمان و غير مسلمان، مذهب دست آويزی است برای قدرت.